Elsevier; Geraakt in het hart; 5 juni 2010

Gefrustreerde mannen richten slachtpartijen aan op Chinese scholen. Ouders en overheid zijn radeloos over toenemend geweld tegen weerloze kinderen.

Pal voor basisschool nummer 4 in de binnenstad van Sjanghai, wacht een grote groep ouders en grootouders op de leerlingen, die om vier uur ’s middags uit gaan. Brommers en auto’s staan schots en scheef geparkeerd op de stoepen. De chaos is compleet. Wie kwaad wil zou zo tientallen mensen kunnen neersteken, want vluchten is onmogelijk door alle obstakels. Maar wie wil dat op zijn geweten hebben? Niemand toch?
Helaas is de realiteit gruwelijker dan een normaal mens kan bevatten. De afgelopen 2,5 maanden werd China opgeschrikt door maarliefst negen slachtpartijen (zie kader), waarbij de daders het vooral hadden gemunt op vrouwen en kinderen. Die werden wel degelijk aangevallen in of rondom scholen en crèches. Er vielen bijna dertig doden en tientallen mensen raakten ernstig gewond. Veel slachtoffers waren nog geen vijf jaar oud.
‘Ik koesterde geen haat tegen de kinderen,’ verklaarde Zheng Minsheng(42), een van de daders, later tegen de rechter. ‘Ik koos ze vooral uit omdat ze zwak en kwetsbaar waren en omdat ik veel aandacht zou trekken.’
Voor de moord op 8 kinderen kreeg Zheng de hoogste straf: op 28 april werd hij geëxecuteerd. Op diezelfde dag drong een man een lagere school in de stad Leizhou binnen, waar hij 16 kinderen en een lerares verwondde met een slagersmes.
Ook al kregen de ouders van de slachtoffers en medeleerlingen meteen een spraakverbod opgelegd, toch werden de zaken breed uitgemeten in de kranten. Wat volgde, stellen experts, was het ‘copycat effect’: het kopiëren van een ernstig delict om zelf ook alle aandacht te krijgen. De media waren opeens de boosdoeners, zij zouden door de berichtgeving nog meer ellende hebben veroorzaakt.
Een onterecht verwijt want het nieuws verspreidde zich ook razendsnel via het web en lokte veel reacties uit bij China’s 350 miljoen internetgebruikers. En daar heeft niemand echt vat op.
Veiligheidsmaatregelen werden aangescherpt. Veel scholen in China kregen extra cameratoezicht, overdag bleven de poorten gesloten en portiers oefenden strenger toezicht uit op bezoekers. Blikken agenten werden opengetrokken om op cruciale tijden te patrouilleren. Maar de extra maatregelen waren nog niet getroffen of een man drong opnieuw een crèche binnen, en stak daar zeven kinderen en twee begeleidsters dood.
De achtergrond van de daders (onder andere een oud leraar, een oud dokter, een oud verzekeringsman) is heel divers. Wat ze echter gemeen hebben is dat ze aan lagerwal zijn geraakt en werkloos waren, toen ze door het lint gingen.
De gewone Chinese man beschouwt de daders het liefst als criminelen. Want dat is overzichtelijk. Executeer ze en het probleem is opgelost!
Maar binnen universitaire kringen denkt men iets genuanceerder over de steekpartijen. Ze zouden vooral het gevolg zijn van een nieuwe vorm van stress in China, die wordt veroorzaakt door de snelle economische en sociale ontwikkeling die het land doormaakt.
Steden ronselen massaal vrijwilligers, die conciërges op scholen moeten helpen bij het houden van toezicht. Maar dat extra veiligheidsmaatregelen alleen niet genoeg zijn om een herhaling van de drama’s te voorkomen, wordt nu zelfs op hoog niveau toegegeven. ‘Om een veilige omgeving voor onze kinderen te creëren, moeten we ons ook concentreren op het opheffen van de sociale tegenstellingen in de maatschappij,’ verklaarde de Chinese premier Wen Jiabao.

De stormachtige ontwikkeling van China heeft zijn prijs. In plaats van het collectief draait alles opeens om het individu en persoonlijke rijkdom. Hechte gemeenschappen en families vallen uiteen door de massale migratie binnen het land. Tradities vervagen. En de kloof tussen arm en rijk, en de frustraties van mensen die tussen wal en schip raken, worden steeds groter.
‘Minderbedeelden trekken vaak aan het kortste eind als ze het moeten opnemen tegen de groepen met meer privileges. Bovendien bestaat er geen sociaal vangnet voor mensen in nood. Dat is een voedingsbodem voor veel bitterheid in China,’ zegt professor He Weifang van de Peking Universiteit, in een interview met de China Daily. ‘En als die bitterheid te ver doorschiet, en mensen hun verstand verliezen, zijn ze zelfs in staat om onschuldige kinderen aan te vallen.’
Mensen aan de onderkant van de samenleving, die onrecht wordt aangedaan, hebben niet de financiële middelen noch de contacten om via juridische weg hun gelijk te halen. En als ze een petitie indienen bij de overheid, worden ze vaak niet gehoord. Zo ontstaan tikkende tijdbommen, legt Weifang uit.
Hij pleit dan ook voor een toegankelijk, eerlijk en onafhankelijk juridisch systeem dat alle sociale conflicten in behandeling neemt, hoe klein ook. Want dan hebben mensen tenminste een uitlaatklep. En als de rechtspraak gebaseerd zal zijn op wetten en regels, en niet meer wordt beïnvloed door hoge ambtenaren, zal men meer vertrouwen in dat systeem krijgen.
Ook het beter in de gaten houden van mensen die mentaal niet in orde zijn, kan veel ellende in de toekomst voorkomen, meent de psycholoog Han Buxin, die pleit voor een meer opvang en behandelingsmogelijkheden.
Ga er maar aan staan in een land als China. Het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet publiceerde in juni vorig jaar de resultaten van een grootscheeps onderzoek naar mentale stoornissen in het land. De cijfers stemmen niet hoopvol: het aantal Chinezen met een flinke psychische stoornis wordt geschat op 173 miljoen. Ruim 158 miljoen daarvan hebben nooit enige vorm van professionele hulp gekregen.

Kader:
12 mei: Een boer (48) steekt zeven kinderen en twee leidsters dood in een crèche in Nanzheng;
11 mei: In het dorp Songhiapo gaat een man met een mes door het lint. Hij steekt iedereen neer die hij tegenkomt. Twee vrouwen overlijden. De man heeft een gewelddadig verleden.
9 mei: Zhou Yezhong (36) vermoordt drie mensen van zijn eigen familie, vier buren en een migrant in het dorp Chengyuan.
30 mei; Wang Yonglai (45) rijdt met een motor een hek van een crèche kapot, bewerkt vijf kinderen met een hamer en steekt zichzelf daarna in brand
29 april; een oud verzekeringsman (49) zonder baan steekt 29 kinderen, twee leraren en een beveiligingsman neer op een crèche in Jiangsu
28 april: Cheng Kangbing, een oud leraar, steekt 16 kinderen en een leraar neer in een school in Leizhou. De man zat al jaren thuis vanwege psychische stoornissen
12 april: Yang Jiaqin (40), slaat een jongen en een vrouw dood vlakbij een lagere school in het dorp Xizhen, net voordat hij zou worden opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis.
23 maart: Zheng Minsheng (42) een oud-dokter, steekt acht kinderen dood op de Nanping school in Fujian;
2 maart; Xu Ximei (40), steekt twee kleuters dood op een lagere school in het dorp Mazhan